โรงเรียนแห่งนักเขียน
ในช่วงเวลาหนึ่ง โรงเรียนเทพศิรินทร์เคยขึ้นชื่อว่าเป็นโรงเรียนแห่งนักเขียน ด้วยการที่มีนักเขียนระดับมือพระกาฬเป็นครูและนักเรียนเก่าอยู่หลายท่าน มาตั้งแต่สมัยที่วงการเขียนหนังสือเริ่มแพร่หลายในสมัยรัชกาลที่ 6
นับตั้งแต่การศึกษาสำหรับประชาชนแพร่หลายในสมัยรัชกาลที่ 5 คนทั่วไปก็สามารถคิด สามารถอ่าน มีทัศนคติอย่างผู้มีความรู้ได้อย่างที่ข้าราชสำนักในสมัยก่อนหน้ามีกัน จนกระทั่งงานเขียนและระบบการพิมพ์ได้รับการพัฒนาขึ้นไปอีกขั้นในสมัยรัชกาลที่ 6 ประชาชน “ไพร่ฟ้าหน้าใส” เริ่มมีช่องทางการเผยแพร่และรับรู้ความคิดความอ่านในหมู่ผู้มีความรู้ได้จากสื่อสิ่งพิมพ์ โดยเฉพาะหนังสือพิมพ์ ไม่เว้นแม้กระทั่งวิพากษ์วิจารณ์รัฐบาล ซึ่งขณะนั้นรัฐบาลก็คือราชสำนักนั่นเอง ความนิยมคิด ขีด เขียน พิมพ์ ได้แพร่หลายมาสู่สถาบันการศึกษา โรงเรียนระดับมัธยมแห่งแรกที่ขออนุญาตพิมพ์หนังสือสิ่งพิมพ์อย่างถูกต้องเป็นทางการ เริ่มขึ้นราวพ.ศ.2461 - 2463 และโรงเรียนเทพศิรินทร์ได้เริ่มพิมพ์หนังสือ (สิ่ง) พิมพ์ อย่างเป็นทางการเป็นของตัวเองบ้าง ในเดือนธันวาคม พ.ศ.2466 ใช้ชื่อว่า “แถลงการศึกษาเทพศิรินทร์” ในระยะแรกแถลงการฯ ของเทพศิรินทร์ กำหนดให้ออกปีการศึกษาละ 4 ฉบับ คือ มิถุนายน กันยายน ธันวาคม และมีนาคม (จะเห็นได้ว่ามีลักษณะคล้ายกับสิ่งพิมพ์ประเภทวารสารในนิยามปัจจุบัน แต่ในขณะนั้น หรือจวบจนปัจจุบัน (?) แถลงการฯ ถูกเรียกขานว่าเป็น หนังสือพิมพ์ ตามที่วารสารในสมัยนั้นนิยมใช้เรียกตัวเอง) ใน 1 เล่ม จะแบ่งเนื้อหาออกเป็น 4 หมวดย่อย คือ เนื้อหาที่เป็นความรู้ เรื่องอ่านเล่น เบ็ดเตล็ด และข่าวโรงเรียน โดยจุดประสงค์ของการพิมพ์คือ 1. เป็นเครื่องมือแถลงกิจการและข่าวคราวความเคลื่อนไหวของโรงเรียนให้ชาวเทพศิรินทร์และบุคคลภายนอกทราบ 2. เป็นสื่อสัมพันธ์ระหว่างนักเรียนเก่ากับโรงเรียน ระหว่างนักเรียนเก่าใหม่ทุกรุ่น 3. เพื่อให้ครูอาจาย์และนักเรียนขวนขวายแสวงหาความรู้ แล้วแลกเปลี่ยนความรู้กันในหนังสือแถลงการฯ โดยถือเอาหนังสือแถลงการฯ เป็นสนามประลองความสามารถ และ 4. เป็นการชักนำเด็กให้สนใจในทางที่ชอบที่ควร ห่างจากอบายมุข
แถลงการฯ ในระยะแรก มีพระยาจรัลชวนะเพทเป็นผู้จัดการ มีหลวงสำเร็จวรรณกิจเป็นบรรณาธิการ ต่อมาครูอบ ไชยวสุ ลูกศิษย์หลวงสำเร็จฯ (นามปากกาฮิวเมอริสต์) เป็นบรรณาธิการคนต่อมา ในช่วงเวลานี้ นักเรียนที่มาส่งต้นฉบับลงตีพิมพ์ เช่น กุหลาบ สายประดิษฐ์ (ศรีบูรพา) โชติ แพร่พันธุ์ (ยาขอบ) หม่อมเจ้าอากาศดำเกิง ระพีพัฒน์ (เจ้าชายนักประพันธ์) มาลัย ชูพินิจ (เรียมเอง) และอีกหลายท่านในเวลาและฉบับต่อๆ มา แถลงการศึกษาเทพศิรินทร์ ได้รับการเปลี่ยนแปลงโฉมตลอดระยะเวลาเกือบ 100 ปีมานี้ อยู่หลายครั้ง จากเดิมที่เป็น 4 เล่มต่อปี กลายมาเป็นออกตามภาคการศึกษา หรือบางปีไม่ได้ออกเลย จากเนื้อหา 4 หมวด กลายมาเป็นรายงานประจำปีว่าในปีหรือภาคการศึกษาที่ผ่านมา แต่ละกลุ่มแต่ละฝ่ายมีผลงานอะไร ทำให้เสน่ห์และมนต์ขลังของสิ่งพิมพ์ในตำนานของเทพศิรินทร์ชิ้นนี้ กำลังจะถูกกลืนกินกลายเป็นรายงานการศึกษาประจำปี บันทึกเทพศิรินทร์จึงขอนำเรื่องราวอันทรงคุณค่า ที่ลูกแม่รำเพยนักประพันธ์ ได้ฝากฝีมือเอาไว้ในแถลงการฯ ฉบับต่างๆ เมื่อไม่มีการรังสรรค์สนับสนุนงานเขียนชิ้นใหม่ๆ เพิ่มเติม อย่างน้อยคอยเผยแพร่สืบสานสิ่งดีงามที่เคยเป็นมาไม่ให้เลือนหายไปตามกาลเวลา
ขอขอบคุณ เพจบันทึกเทพศิรินทร์ สำหรับข้อมูล https://www.facebook.com/BookOfDebsirin/